Zbigniew Libera, Lekcja historii, 2012

 Zbi­gniew Libera, Lek­cja histo­rii, 2012

Libera gra z pamię­cią wizu­alną swo­jego widza. Świa­do­mie lub nie, czy­tamy kadry, kom­po­zy­cje, przed­sta­wie­nia, ana­lo­gie. Wiemy, że gdzieś już to widzie­li­śmy. Tak jak Pozy­tywy nawie­dzały naszą pamięć foto­gra­fii pra­so­wej, tak Lek­cja histo­rii nale­żąca do cyklu Nowe histo­rie wpraw­dzie pro­jek­tuje się w przy­szłość, ale opo­wie­dziana jest narzę­dziami tego, co wizu­al­nie zako­do­wało lęk przed tym, co nadej­dzie. Libera wie, że pamięć obra­zów two­rzy fobie, lęki, kosz­mary. W Lek­cji histo­rii czy­tamy to szybko, że wiemy, że nam o tym mówiono, że czy­ta­li­śmy to w powie­ściach i widzie­li­śmy na fil­mach kata­stro­ficz­nych. Kil­koro jeźdź­cow na koniach poja­wia się na tle pustego, do cna ogra­bio­nego bloku miesz­kal­nego. Mil­czący, jak struna wypro­sto­wani, być może to misja zwia­dow­cza. Czy­tamy ten obraz jed­nym rzu­tem oka, to miej­ska dys­to­pia, świat opu­sto­szały. Świat po kata­stro­fie lub woj­nie. Świat, w któ­rym nic już nie jest takie, jakim było kie­dyś. Ale gdy szu­kamy dalej i dowia­du­jemy sie, gdzie Libera zro­bił to zdję­cie, otwie­rają się nowe war­twy zna­cze­nia. Bo sceną dla zdję­cia było Borne Suli­nowo. W latach 1945–92 sta­cjo­no­wała tu Armia Rosyj­ska a obszar był wyłą­czony spod pol­skiej jurys­dyk­cji. Sta­cjo­no­wało tu 15 tysięcy żoł­nie­rzy kon­tyn­gentu Szó­stej Witeb­sko­No­wo­gródz­kiej Gwar­dyj­skiej Dywi­zji Zme­cha­ni­zo­wa­nej Armii Czer­wo­nej. Po wyj­ściu Rosjan z Pol­ski, mia­sto będące dotąd zoną woj­skową, cał­ko­wi­cie wynisz­czone i obdarte, stało się w końcu strefą cywilna. Zaczęto je ponow­nie zasie­dlać w 1993 roku.

Tym samym Borne Suli­nowo jest meta­forą mia­sta czy­nio­nego na nowo. Także wcze­śniej miało ona mili­tarna histo­rie, więc nie daje spo­koju myśl, jak to deter­mi­nuje moż­liwą przy­szłość miej­sca. Budzi pyta­nia, co to zna­czy odzy­skać prze­strzeń mia­sta, na nowo w niej zamiesz­kać. Kim są naprawde na/​jeźdźcy, któ­rych tu widzimy? Co to ozna­cza dzi­siaj zawłasz­czyć, zagra­bić, uznać za swoje?

[A.Sz.]